Kamakura đồng hành kết nối bệnh nhân với các trung tâm y khoa tiên tiến, mở ra cơ hội tiếp cận liệu pháp CAR-T trong điều trị ung thư.

• CAR T-Cell Therapy là một liệu pháp miễn dịch (immunotherapy) dùng để điều trị một số loại ung thư máu.  

• Trong liệu pháp này, các tế bào T của bạn (một loại tế bào miễn dịch) được lấy ra, sửa đổi trong phòng thí nghiệm bằng cách thêm vào một gene nhân tạo gọi là chimeric antigen receptor (CAR). Gene này giúp tế bào T có khả năng nhận biết và tiêu diệt các tế bào ung thư hiệu quả hơn.  

• CAR T-cell đôi khi được gọi là “thuốc sống” (living drug) vì khi được truyền lại vào cơ thể, chúng có thể nhân lên, hoạt động dài lâu để kiểm soát ung thư.  

Những loại ung thư nào được điều trị bằng CAR T?

Liệu pháp này thường được dùng khi các phương pháp khác không hiệu quả hoặc ung thư tái phát. Các loại ung thư máu được áp dụng hiện nay gồm:

• B-cell acute lymphoblastic leukemia (ALL)  

• Diffuse large B-cell lymphoma  

• Follicular lymphoma  

• Mantle cell lymphoma  

• Multiple myeloma  

• Và các lymphoma B-cell cấp cao khác  

Ngoài ra, CAR T đang đươc nghiên cứu thử nghiệm lâm sàng trên khối u rắn. Dưới đây là các thông tin cập nhật về thử nghiệm lâm sàng CAR-T trên u rắn (solid tumors), kèm những thách thức & hướng phát triển được quan tâm hiện nay. 

Những thử nghiệm CAR-T trên u rắn/ ung thư thể đặc (solid tumors)

Thách thức trong CAR-T u rắn

Dù có những tiến bộ, có nhiều khó khăn mà CAR-T vẫn chưa vượt qua được trong u rắn:

1. Sự khác biệt và không đồng nhất của biểu hiện antigen

   • U rắn thường có biểu hiện mục tiêu (target antigen) không đều giữa các tế bào trong cùng một khối u, hoặc giữa bệnh nhân này với bệnh nhân khác. Nếu CAR-T nhắm vào antigen đó mà một phần tế bào không có, khối u có thể “né tránh” bằng cách nhóm tế bào không có antigen đó.  

2. Thâm nhập vào khối u & môi trường khối u ức chế miễn dịch (TME: tumor microenvironment)

   • Các tế bào T cần phải tới được bên trong khối u, vượt qua mạch máu, mô kẽ, hàng rào vật lý (stroma), và hàng rào hóa học/miễn dịch (ví dụ cytokine ức chế, tế bào ức chế như MDSC - myeloid-derived suppressor cells).  

   • Tế bào CAR-T trong u rắn thường bị “kiệt sức” (exhaustion), không tồn tại lâu, hoặc bị ức chế bởi các tín hiệu tiêu cực.  

3. Tính an toàn và tác dụng phụ

   • Rủi ro như độc tính, phản ứng quá mức miễn dịch, có thể nguy hiểm hơn khi CAR-T hoạt động trong mô rắn với khối u lớn hoặc lan rộng.

   • Thiếu mục tiêu “an toàn” đặc hiệu, vì nhiều antigen cũng có biểu hiện ở mô lành gây nguy cơ tấn công tế bào lành.

4. Sản xuất & chi phí

   • Allogeneic (sẵn có) so với autologous (lấy từ chính bệnh nhân) có lợi ích về thời gian, nhưng có vấn đề về tương hợp miễn dịch, khả năng bị nhận diện và loại bỏ.

   • Chi phí chế tạo cao, yêu cầu quy trình sản xuất nghiêm ngặt

Quá trình điều trị diễn ra như thế nào?

1. Lấy tế bào T

   • Bằng cách dùng phương pháp gọi là leukapheresis: máy sẽ lấy máu của bạn, tách tế bào T ra, phần còn lại trả lại cơ thể.  

2. Chỉnh sửa tế bào

   • Đưa gene CAR vào tế bào T trong phòng thí nghiệm. Tế bào T được biến đổi này có thể nhận diện kháng nguyên đặc trưng trên tế bào ung thư.  

   • Sau đó các tế bào này được nhân lên để đủ số lượng cần thiết. Quá trình này có thể mất vài tuần (thường khoảng 3-6 tuần).  

3. Chuẩn bị cơ thể

   • Trước khi truyền lại tế bào CAR T, bệnh nhân có thể được hóa trị hoặc bức xạ nhẹ (bridging therapy) để giảm tải ung thư trong thời gian tế bào CAR T được sản xuất.  

   • Còn có bước dùng hóa trị làm giảm lymphocyte (lymphodepleting chemotherapy) để “dọn đường”, giúp cơ thể chấp nhận CAR T tốt hơn.  

4. Truyền tế bào CAR T

   • Khi tế bào đã sẵn sàng, chúng được truyền vào cơ thể bằng đường truyền tĩnh mạch (IV infusion) — quá trình khá nhanh (khoảng vài phút đến vài chục phút) giống truyền máu.  

5. Theo dõi sau điều trị

   • Sau truyền, bệnh nhân thường được nằm viện để theo dõi tác dụng phụ, vì có thể xảy ra những phản ứng nặng.  

   • Trong tháng đầu sau điều trị, cần gần cơ sở y tế để bất cứ dấu hiệu bất thường nào cũng có thể xử lý nhanh.  

Những rủi ro / tác dụng phụ

• Cytokine release syndrome (CRS) — hội chứng “giải phóng cytokine”: gây ra sốt, khó thở, huyết áp thấp, thậm chí suy đa tạng nếu nghiêm trọng.  

• Vấn đề thần kinh: có thể gặp như khó nói, lú lẫn, co giật, thay đổi thị giác, tremor, vân vân.  

• Các tác dụng phụ khác: mệt mỏi, dễ chảy máu, tăng nguy cơ nhiễm trùng, thay đổi điện giải (ví dụ kali, natri thấp), và phản ứng dị ứng trong khi truyền tế bào.  

Lợi ích & hiệu quả

• Cho nhiều người khi các phương pháp trước đó không thành công, CAR T-cell therapy có thể mang lại thuyên giảm hoàn toàn (remission). Ví dụ: trong một nghiên cứu năm 2020 với trẻ em bị ALL, hơn 85% đạt thuyên giảm ngay sau điều trị; trong số này khoảng 60% vẫn giữ trạng thái không có ung thư sau 12 tháng.  

• Đối với vài trường hợp, liệu pháp này thậm chí có thể chữa được (cure) hoặc kéo dài cuộc sống đáng kể hơn so với các lựa chọn khác.  

Tham khảo chi phí CAR-T trên thế giới

Những yếu tố ảnh hưởng mạnh tới chi phí

• Giá thuốc CAR-T (gene-modified T cell) / sản phẩm chính của công ty dược.

• Chi phí thu thập tế bào (apheresis), hóa trị chuẩn bị (lymphodepleting), xét nghiệm chuẩn đoán, genotyping.

• Chi phí bệnh viện: ngày nằm viện, ICU nếu có biến chứng nặng (ví dụ CRS), chăm sóc sau truyền.

• Chi phí quản lý biến chứng, theo dõi dài hạn.

• Nếu sản phẩm “in-house” hoặc sản xuất địa phương vs nhập khẩu.

• Chính sách bảo hiểm / hỗ trợ tài chính của quốc gia.